บนเส้นทางประชาสังคม ตอนที่ 14 โดย หมอพลเดช
“ เมืองบั้งไฟโก้ แตงโมหวาน หมอนขวานผ้าขิด แหล่งผลิตข้าวหอมมะลิ ”
สินค้าอัตลักษณ์ ข้าวหอมมะลิ แตงโม ปลาส้ม หมอนขิด และถั่วลิสง
ยโสธร ภาคอีสานตอนล่าง เดิมชื่อบ้านสิงห์ท่า เมืองยศสุนทร เป็นเมืองเก่าแก่อยู่ริมฝั่งแม่น้ำชี มีประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐานของชุมชนมายาวนานมาก พบร่องรอยการขุดคูน้ำล้อมรอบและศิลปวัตถุร่วมสมัยแบบอมราวดี ทวาราวดี และลพบุรีปะปนอยู่ พบจารึกโบราณที่ได้กล่าวถึงอาณาจักรเจนละไว้ 4 หลัก คือ จารึกดงเมืองเตย จารึกบ้านตาดทอง ประวัติการก่อสร้างพระธาตุอานนท์แห่งวัดมหาธาตุ และจารึกโนนสังบ้านบึงแก
ในสมัยอยุธยาอยู่ในการปกครองของอาณาจักรล้านช้าง ต่อมาเข้ากับรัตนโกสินทร์ ร.2 ทรงตั้งชื่อเมืองยโสธร ถูกแยกออกจากอุบลราชธานีเป็นจังหวัดยโสธรในปี 2515
แบ่งการปกครองเป็น 9 อำเภอ 79 ตำบล 835 หมู่บ้าน มีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 88 แห่ง ประชากร 528,878 คน (ปี 2566) องค์กรชุมชน 2,311 องค์กร ชุมชนเข้มแข็ง 40 กรณีศึกษา ผู้นำชุมชน 605 คน กลุ่มจิตอาสาประชารัฐ 10 เครือข่าย พบผู้ยากลำบากที่ถูกทอดทิ้ง 2,084 ราย
เส้นทางเอาชนะความยากจน
ปัญหาความยากจน รายได้จังหวัดต่อหัวประชากร 72,523 บาท (ปี 2565 ค่าเฉลี่ยประเทศ 248,789) เป็นอันดับที่ 72 ของประเทศ อำเภอยากจนคือ เลิงนกทา กุดชุม คำเขื่อนแก้ว และเมือง การไหลเคลื่อนของผู้คนจากชนบทเข้าสู่เมือง ทำให้เมืองขยาย คนจนยิ่งเพิ่ม
ยโสธรเป็นจังหวัด “นำร่อง” การแก้ไขปัญหาความยากจนแบบเบ็ดเสร็จและแม่นยำ สำรวจข้อมูลครัวเรือนยากจน จัดแบ่งออกเป็น 4 กลุ่ม คือ อยู่ลำบาก อยู่ยาก อยู่ได้ และอยู่ดี พบครัวเรือนยากจนใน 9 อำเภอ รวมทั้งสิ้น 3,773 ครัวเรือน
ทรัพยากรดิน พื้นที่โดยทั่วไปมีลักษณะเป็นดินปนทราย ดินเค็ม ดินตื้นปนกรวด และดินภูเขา มีหมู่บ้านที่มีปัญหาคุณภาพดินระดับมาก-ปานกลาง จำนวน 511 แห่ง (57.7 % ของหมู่บ้านทั้งหมด)
ทรัพยาการป่า มีพื้นที่ประกาศเป็นป่าสงวนแห่งชาติทั้งสิ้น จำนวน 27 ป่า เนื้อที่ 712,822 ไร่ กรมป่าไม้ได้ส่งมอบพื้นที่เสื่อมโทรมให้สำนักงานปฏิรูปที่ดินเพื่อการเกษตรกรรม แจกจ่ายเกษตรกร 509,405 ไร่ กันคืนพื้นที่ป่าแปลงเล็กแปลงน้อยให้กรมป่าไม้ดูแล 241 แปลง เนื้อที่ 38,544 ไร่ คงเหลือเนื้อที่ป่า 297,419 ไร่ (ร้อยละ 11.43) มีอุทยานแห่งชาติ 1 แห่ง
ทรัพยากรน้ำ พื้นที่ทั้งหมด 2.6 ล้านไร่ เป็นพื้นที่เกษตรกรรม 1.66 ล้านไร่ (63.98%) เป็นพื้นที่ปลูกข้าว 1.35 ล้านไร่ นอกนั้นเป็นพืชไร่ พืชสวน ไม้ผล หญ้าเลี้ยงสัตว์ โดยมีพื้นที่ชลประทานคิดเป็น 7.17 % ของพื้นที่เกษตรกรรม นอกจากนั้นยังมีเนื้อที่ที่ประสบปัญหาภัยแล้งซ้ำซาก จำนวน 359,377 ไร่ ในเขตอำเภอเมืองและเลิงนกทา
สารวัตรมวลชน
เกรียงไกร บุญประจง เป็นตำรวจนักพัฒนา เริ่มทำงานประชาสังคมมาตั้งแต่ปี 2548 เป็นระดับ ผบ.หมู่ สภอ.เลิงนกทา จนเกษียณอายุในตำแหน่งรองสารวัตร เป็นอาจารย์พิเศษของมหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย (มจร.) และ วิทยาลัยชุมชนยโสธร เป็นผู้สอนหลักสูตรรัฐศาสตร์เชิงพุทธ หลักสูตรเทคโนโลยีธุรกิจ มุ่งนำมาปรับประยุกต์ใช้ในงานพัฒนาเครือข่ายสภาองค์กรชุมชนของจังหวัด
เขามีทีมงานเป็นบุคลากรกลุ่มลูกศิษย์ลูกหาจำนวน 10 คน ทำหน้าที่เป็นผู้นำแถวสอง-แถวสาม มาเรียนรู้ ฝึกฝนและคอยรับช่วงงาน เขามุ่งสร้างผู้นำทั้งต้นทาง กลางทาง และปลายทาง แหล่งสนับสนุนทุนหลักได้มาจาก พอช. สช. CSDI และสถาบันพระปกเกล้า มีโครงการสร้างวิทยากรครู ก. ตามแนวคิดประชาธิปไตยชุมชน 5 ฐาน คือประชาธิปไตยชุมชน ธรรมาภิบาล ความรับผิดชอบ จิตสาธารณะ และสุจริตโปร่งใส
ในงานจัดการศึกษาของวิทยาลัยชุมชน มี 3 รูปแบบ หนึ่ง หลักสูตรอนุปริญญา เรียน 70 – 75 ชั่วโมง เป็นหลักสูตรเกษตรอินทรีย์, สอง หลักสูตรสร้างชุมชนเข้มแข็ง มุ่งอาชีพการนวด กรีดยาง แพทย์แผนไทย เรียนจบได้ใบประกาศนียบัตร, สาม เรียนเพื่อไปต่อยอดทำอาชีพได้ เช่น เพาะเห็ดตับเต่า บริการความรู้สู่ชุมชน ส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ การค้าขายตลาดออนไลน์
ส่วนงานที่ทำกับสถาบันพระปกเกล้า เขาทำเรื่องศูนย์พัฒนาประชาธิปไตย ร่วมกับ 76 จังหวัด เฉพาะที่ยโสธร เขาทำโครงการในโรงเรียนเป้าหมาย 2 แห่ง ร่วมกับกองทุน ปปช. และ พอช. เขาเป็นกรรมการจังหวัดอยู่ในหลายคณะ รวมทั้งคณะยุทธศาสตร์ป้องกันทุจริต โครงการแม่วัยใส และเป็นประธานกลุ่มงานพื้นที่ อุบล-อำนาจ-ยโสธร-ศรีสะเกษ ของ พอช.
ในด้านการแก้ปัญหาความยากจน มีโครงการบ้านมั่นคง โครงการบ้านพอเพียงในชุมชนเมือง-ชุมชนริมราง โครงการซ่อมสร้างบ้านพอเพียงชนบท จากปี 2560 ถึงปัจจุบัน ใช้งบประมาณไปราว 45.0 ล้านบาท ใช้ช่างชุมชน มี CSR จากร้านไทวัสดุและโกลบอลเฮ้าส์เข้าร่วมสนับสนุน
พวกเขาตั้งกองทุนสวัสดิการคนทำงานของยโสธร มีสมาชิก 66 คน ทำกันเองช่วยกันเอง สมาชิกสมทบคนละ 500 บาทต่อปี ทำเป็นตัวอย่างแก่ผู้นำขบวนชุมชนอีสาน 20 จังหวัด กว่า 2,000 คน ใช้โปรแกรมจัดทำระบบฐานข้อมูลผู้นำแต่ละคน ปักหมุด ใส่ข้อมูลปัจจุบัน ทำให้รู้ข้อมูลได้ทั้งประเทศ จับต้องได้ เห็นตัวคน
มองไปข้างหน้า
ทีมงานมุ่งจังหวัดบูรณาการ เชื่อมโยงงานภาคประชาสังคมทั้งหมดของทุกหน่วยงาน ทุกแหล่งทุน ทุกสาย โดยมีโครงการรูปธรรมเป็นเครื่องมือ สร้างผลงานวิจัยชุมชนในเชิงนวัตกรรม ประกอบด้วยผลงานวิจัยชุมชน ฐานข้อมูล และเทคโนโลยี สร้างผู้นำเจนวาย โดยใช้ศูนย์ประสานภาคีการพัฒนาจังหวัดยโสธร เป็นพื้นที่กลาง.
……………………………………………………………..
