การสร้างสรรค์สังคมที่มีสุขภาวะ สร้างความเข้มแข็งของท้องถิ่น เป็นเรื่องของสาธารณะ คือเรื่องของประชาชนทั้งหมดในท้องถิ่น ไม่ใช่รอให้รัฐมาชี้นำหรือให้ใครมาทำให้ เป็นเรื่องของคุณภาพของคน ซึ่งจะเกิดขึ้นได้ด้วย “กระบวนการร่วมกันเรียนรู้ของประชาชนคนในท้องถิ่น และเกิดการเปลี่ยนแปลงตัวเองของประชาชนเหล่านั้น (personal transformation) เป็นสำคัญ”
เช้าวันจันทร์ 18 ก.ย.ไปสอนหนังสือที่โรงเรียนนายอำเภอ รุ่น 61 ที่วิทยาลัยการปกครอง อ.ธัญบุรี หลักสูตรนายอำเภอในระยะหลัง เขาได้บรรจุหัวข้อ “ประชาสังคมและการมีส่วนร่วมในการพัฒนา” ทำนองนี้เอาไว้ทุกรุ่น และมักจะเชิญผมไปเป็นอาจารย์บรรยายประจำเลยทีเดียว คราวละ 3 ชั่วโมงเต็ม สอนมาทั้งหมดร่วม 10 รุ่นแล้ว เป้าหมายก็มุ่งพยายามให้ข้าราชการฝ่ายปกครองระดับอาวุโสที่กำลังจะเป็นนายอำเภอได้มีความรู้ความเข้าใจต่อการเคลื่อนไหวของภาคประชาชนและมีทัศนคติเชิงบวก มิใช่มองอะไรที่คับแคบ ตายตัวและยึดติดภาพของ NGO แล้วเหมารวมว่าองค์กรภาคประชาชน-ภาคประชาสังคมทั้งหมดคือ NGO ที่มีปัญหากับราชการ
งานชุมชนท้องถิ่นพัฒนาที่ LDI ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องกว่า 2 ทศวรรษ เป็นส่วนหนึ่งของความเคลื่อนไหว แนวคิดและแนวทางการพัฒนาด้วยวิธี “สร้างพระเจดีย์จากฐาน” ซึ่งมาจากความเชื่อมั่นพื้นฐานว่า ฐานพระเจดีย์ที่แข็งแรงจะรองรับองค์พระเจดีย์ให้สูงใหญ่ และมั่นคง
สถาบันเสริมสร้างการเรียนรู้เพื่อชุมชนเป็นสุข (สรส.) หน่วยงานย่อยหนึ่งของมูลนิธิชุมชนท้องถิ่นพัฒนา ที่ให้ความสำคัญกับกระบวนการเรียนรู้เพื่อเสริมสร้างคนในชุมชนท้องถิ่น (Learning Empowerment) และพัฒนาให้เกิดความสามารถในการจัดการการเรียนรู้เป็น คือเป็นนักออกแบบการเรียนรู้ (Learning Designer) “ทำให้ชุมชนท้องถิ่นพัฒนาคนของเขาเองได้ มีวิธีในการพัฒนาคน และต้องทำได้ต่อเนื่อง” โดยเล็งเห็นคุณค่าของ การสร้างนวัตกรรม การสร้างระบบความสัมพันธ์ใหม่ในพื้นที่ เพื่อให้ทั้งเราและเขาเรียนรู้ว่า…การจะเปลี่ยนจากจุดหนึ่งไปจุดหนึ่ง เราจะต้องทำอย่างไร เพื่อให้เรามีความรู้และพัฒนาขยายไปที่อื่นได้ ไปเป็นบทเรียนในการขยายผล ในการที่จะเรียนรู้กับสังคม เป็นการนำทฤษฎีไปปฏิบัติจริง โดยเชื่อว่าการ “สร้างความเปลี่ยนแปลง” จะเรียนรู้ได้ก็ต่อเมื่อต้องลงมือทำ…
เช้าวันจันทร์ 11 ก.ย. หารือกับ สสส. (คุณณัฐพงศ์ – ผอ.แผนงานด้านชุมชน) ซึ่งได้รับมอบหมายให้ดูโครงการยุทธศาสตร์แก้ปัญหา จชต.โครงการเสนอไป 49 ล้าน แต่เขาคงยากลำบากและไม่สุกงอมที่จะสนับสนุนเต็มที่นัก จึงตกลงกันว่าจะลดขนาดลงเหลือเพียง 9 ล้านบาทและให้ปรับโครงการใหม่ งาน จชต. นั้นยากที่จะหาคนที่มีความรู้ ความเข้าใจและมีเงื่อนไขที่จะช่วยคลี่คลายปัญหาได้จริง ส่วนใหญ่นักวิชาการและผู้ทรงคุณวุฒิทั้งหลายก็มีแต่ความเห็นและจากความรู้สึกนึกคิดทั้งนั้น ในช่วงที่ผ่านมา นับตั้งแต่เกิดเหตุปล้นปืนที่ค่ายปิเหล็ง อ.เจาะไอร้อง จ.นราธิวาส…
ปัญหาที่คุกคามสิทธิการสื่อสารและการรับรู้ข้อมูลข่าวสารของประชาชน อย่างหนึ่งคือความเป็นอิสระในการรายงานข่าว ซึ่งสื่อมวลชนในประเทศไทยทุกแขนงมีข้อจำกัด ทั้งนี้เนื่องมาจากทุกองค์กรต้องอยู่ภายใต้อิทธิพลของนายทุน และนักการเมือง รวมทั้งอำนาจรัฐ
“เพราะเชื่อว่า…สื่อเปลี่ยนแปลงโลกได้ เปลี่ยนแปลงสังคมได้ และเปลี่ยนคนได้”
ทฤษฎีไร้ระเบียบ (Chaos Theory) กับทางแพร่งในสังคมสยามได้ถูกนำเสนอต่อสาธารณะครั้งแรกเมื่อตุลาคม 2536 ที่คณะรัฐศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์ และมูลนิธิภูมิปัญญาได้นำมาจัดพิมพ์ครั้งแรก เมื่อเดือนเมษายน 2537 นับเป็นเวลาถึง 16 ปีแล้ว เป็น 16 ปีที่สังคมไทยได้เผชิญกับเหตุการณ์สำคัญ หลายเรื่องราวทั้งวิกฤติเศรษฐกิจ สังคม ธรรมชาติสิ่งแวดล้อม และการเมือง ซึ่งกำลังส่งผลกระทบเป็นโดมิโนจนถึงปัจจุบันอย่างที่เราท่านได้สัมผัสกันอยู่
“ถ้ารัฐอยู่ในสภาพที่ล้มเหลว (Failed State) แล้วสุขภาวะจะเกิดขึ้นได้ยังไง…คุณธรรมมันจะยืนอยู่ได้อย่างไร….ชาติต้องมาก่อน….ใครล่ะที่ดูแลประเทศชาติ ถ้าไม่ใช่คนธรรมดาสามัญแบบพวกเรา”
เปิดฉากสัปดาห์นี้ด้วยงานประชุมหารือเรื่องเศรษฐกิจพอเพียง พี่เอนก นาคะบุตร อดีตเลขาธิการ LDI, อดีตผู้อำนวยการโครงการกองทุนเพื่อการลงทุนทางสังคม (Social Investment Fund : SIF), ปัจจุบันเป็นผู้อำนวยการสถาบันจัดการความรู้ท้องถิ่น (LMI)และเป็นที่ปรึกษา World Bank ที่ประเทศลาว เป็นผู้ชวนเชิญอยากจะหารือว่าควรขับเคลื่อนเศรษฐกิจพอเพียงในวโรกาส 60 ปีครองราชย์ และ 80 ปี ในหลวง
เมื่อกระแสประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วมและการเมืองภาคพลเมืองในประเทศไทยพัดแรงขึ้น ภายหลังเหตุการณ์ พฤษภาคม 2535 เรื่องสิทธิชุมชนจึงถูกกำหนดขึ้นไว้อย่างเป็นรูปธรรมในรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2540 ทั้งในด้านฐานทรัพยากร การทำมาหากิน และการรับรู้ข่าวสาร มาตรา 40 ของรัฐธรรมนูญฉบับดังกล่าวได้ระบุชัดเจนว่าคลื่นความถี่เป็นสมบัติสาธารณะและต้องมีการจัดสรรให้ภาคส่วนต่างๆ ได้ใช้ประโยชน์ร่วมกันอย่างเหมาะสม ทั้งในส่วนของภาครัฐ ภาคธุรกิจ และภาคสังคม โดยมีองค์กรอิสระขึ้นมาดำเนินการ
LDI TV ตอนที่ 3 พบกับแขกรับเชิญสุดพิเศษ อาจาร์ยชัยวัฒน์ ถิระพันธุ์ ประธานสถาบันการเรียนรู้และพัฒนาประชาสังคม www.thaicivicnet.com ผู้ซึ่งมีผลงานอันโดดเด่น อาทิเช่น หนังสือทฤษฎีไร้ระเบียบ ต้นตำรับการฝึกอบรมวิธีคิดกระบวนระบบ เจ้าของประโยค “เล็กก็ล้มใหญ่ได้ ถ้าใจมันถึง” และผู้นำสาร “ยามเมื่อ ผีเสื้อกระพือปีก ย่อมเกิดพายุใหญ่ เด็ดดอกไม้ย่อมสะเทือนถึงดวงดาว” อื่นๆ อีกมากมาย