บนเส้นทางประชาสังคม ตอนที่ 23 โดย หมอพลเดช
ประชาคมจังหวัดเลย บนเส้นทางเมืองอาหารปลอดภัย
เลย มีสภาพภูมิประเทศที่งดงาม อากาศหนาวเย็น เป็นแหล่งเพาะปลูกไม้ดอกไม้ประดับที่สำคัญแห่งหนึ่งของประเทศและมีแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญ
ดินแดนที่ตั้งจังหวัดเลยในปัจจุบัน มีหลักฐานทางโบราณคดี เช่น เครื่องมือหินสมัยก่อนประวัติศาสตร์และสมัยประวัติศาสตร์ ขวานหินขัด กําไลหินขัด แถบอําเภอเชียงคาน ซึ่งเชื่อกันว่ากลุ่มชนแถบนี้ดํารงชีวิตภายใต้สังคมเกษตรกรรม มีการกําหนดอายุไว้ประมาณ 9,000 ปี พบหลักฐานมีการขุดแร่เหล็กและทองแดงในบริเวณอําเภอปากชมและอําเภอเมืองเลย พบหลักฐานใบเสมาในพื้นที่อําเภอวังสะพุง อายุประมาณ 1,000 – 1,200 ปี ซึ่งเป็นยุคทวารวดี
ไทยเลย เป็นชนเผ่าไทยที่สืบเชื้อสายมาจากอาณาจักรโยนกเชียงแสนที่ล่มสลายแล้ว นำโดยพ่อขุนบางกลางหาวและพ่อขุนผาเมือง (เชื้อสายราชวงศ์สิงหนวัติ) ผ่านดินแดนล้านช้าง ข้ามลำน้ำเหืองขึ้นไปทางฝั่งขวาของลำน้ำหมันถึงบริเวณที่ราบ พ่อขุนบางกลางหาวได้แบ่งไพร่พลข้ามไปสร้างบ้านด่านซ้าย ก่อนอพยพตามลำน้ำไปอยู่ที่เมืองบางยาง (นครไทย) ในที่สุด ส่วนพ่อขุนผาเมืองไปตั้งเมืองราด (หลายท่านเชื่อว่าเป็นเมืองศรีเทพ)
พระธาตุศรีสองรัก อำเภอด่านซ้าย ก่อสร้างเมื่อ พ.ศ. 2103 เป็นอนุสรณ์การปักปันเขตแดนในรัชสมัยของสมเด็จพระมหาจักรพรรดิแห่งกรุงศรีอยุธยากับพระเจ้าไชยเชษฐาแห่งกรุงศรีสัตนาคนหุต (เวียงจันทน์)
จังหวัดเลย แบ่งการปกครองออกเป็น 14 อำเภอ 89 ตำบล 918 หมู่บ้าน มีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 101 แห่ง มีองค์กรชุมชน 2,446 แห่ง ชุมชนเข้มแข็ง 52 กรณีศึกษา ธรรมนูญสุขภาพ 14 ตำบล และสำรวจพบผู้ยากลำบากที่ตกสำรวจ 1,927 คน
เครือข่ายอาหารปลอดภัย
ขบวนการเมืองอาหารปลอดภัย (Loei Safety Food – LSF) คือเป็นความเคลื่อนไหวแกนกลางของประชาคมจังหวัดเลยในยุคปัจจุบัน หลักการคือ “เพื่อนปลูก เพื่อนปรุง เพื่อนเปิบ เพื่อนแนะนำสิ่งดี ๆ แก่กัน” สร้างมาตรฐานอาหารปลอดภัยของทุกภาคส่วน ประกอบด้วย 1) การออกประกาศสาธารณะ 2) การตรวจประเมินแหล่งผลิตทางการเกษตรเป็นรายแปลง รวมทั้งแหล่งบริการด้านอาหาร ร้านค้าภัตตาคาร 3) การพิจารณารับรองมาตรฐานและให้ใบรับรองเป็นรายธุรกิจ 4) การออกใบรับรอง LSF
เริ่มในปี 2561 จากเวทีสมัชชาสุขภาพจังหวัดเลย มีการประกาศรับรองครั้งแรกในปี 2563 จำนวน 39 ราย ปัจจุบันติดตลาดแล้วมีสมาชิกในเครือข่ายอยู่ครอบคลุมทั้ง 14 อำเภอ รวมกว่า 200 แปลง ทีมงานยังคงตระเวนออกไปให้บริการตรวจคุณภาพของแปลงผลิตด้วย Test Kit อย่างง่ายที่กระทรวงสาธารณสุขสนับสนุน หากผลยังไม่ชัดเจนก็ส่งตัวอย่างมาตรวจยืนยันซ้ำที่ห้องแล็บมหาวิทยาลัยราชภัฎเลย
ขบวนการอาหารปลอดภัยจังหวัดเลย LSF มาบูมในสมัยของผู้ว่าราชการจังหวัดคนเมืองเลย นายชัยวัฒน์ ชื่นโกสุมภ์ ชูประเด็นขับเคลื่อนร่วมกันของทุกภาคี มุ่งเปลี่ยนแปลงจากจังหวัดที่มีสถิติการใช้สารเคมีอันดับหนึ่งของประเทศ จนกลายเป็นต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย
ต่อมาองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (อพท.) เชื่อมโยงเป็นโครงข่ายการท่องเที่ยวโดยชุมชน โดยเริ่มต้นโครงการจากเกษตรกร 18 ราย ในคอนเซ็ปต์สำคัญ “เที่ยวผางาม นอนโฮมสเตย์ กินอาหารปลอดภัย”
พัฒนาการ 5 สาย
สายที่ 1 วีระพล เจริญธรรม (ถึงแก่กรรม) เป็นอดีตผู้ใหญ่บ้าน จ่าทหารเรือ ผู้เป็นผู้นำสำคัญที่ทำงานโครงการกองทุนชุมชน (SIF) และเป็นผู้ขับเคลื่อนประเด็นสาธารณะและงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่นอย่างต่อเนื่องจนสามารถเชื่อมโยงเครือข่ายนักพัฒนาสังคมในทุกอำเภอ ทั่วทั้งจังหวัด เป็นผู้นำที่มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ มีวิสัยทัศน์ มีวิธีค้นหาและเชื่อมโยงคนที่ใช่ และให้ความสนใจในการสร้างผู้นำรุ่นเด็กและเยาวชนมาแต่ต้น ปัจจุบันมี สุทิน ผลิตนนท์เกียรติ อาจารย์พยาบาลวัยเกษียณ เป็นกำลังหลัก
สายที่ 2 ยลชาญ กมลรัตน์ (ถึงแก่กรรม) เป็นผู้นำชุมชนและชาวบ้าน เครือข่ายอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและป่าไม้ ผู้บุกเบิกนาแห้วโมเดลเป็นต้นแบบการจัดการป่าอยู่กับคนอย่างยั่งยืน ปลดล็อกปัญหาคนบุกรุกป่า 10 ล้านไร่ โดยร่วมกับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในยุคของรัฐมนตรี พลเอกสุรศักดิ์ กาญจนรัตน์
สายที่ 3 สถานีวิทยุเด็ก ก่อตั้งขึ้นตั้งแต่ยุคโครงการกองทุนชุมชน ภายใต้นโยบายวิทยุชุมชนขององค์กรอิสระ กสทช. ในสมัยรัฐธรรมนูญ 2540 โครงการวิทยุเด็กเป็นเครื่องมือสำคัญในการทำกิจกรรมเพื่อสังคมของกลุ่มเด็กในเมือง กลุ่มนี้มีแสงระวี ดาปะ (เอ็ม) และยุทธนา วงศ์โสภา (แจ็ค) เป็นแกนนำ สร้างผู้นำเยาวชนรุ่นใหม่ขึ้นมาเป็นจำนวนมาก เคยสร้างกระแสสังคมจนทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงการเมืองในหลายท้องถิ่น
สายที่ 4 โครงการวิจัยชีวิตสาธารณะ-ท้องถิ่นน่าอยู่ ภายใต้มูลนิธิชุมชนท้องถิ่นพัฒนาและกองทุน สสส. ทำให้เกิดเครือข่ายธรรมธาราต่อชะตาแม่น้ำ โดยอภิญญา กรรณลา (เหมียว), ลุงสัมฤทธิ์ สุภามา และปราชญ์ชาวบ้าน ร่วมเดินเท้าสำรวจแม่น้ำเลย จากภูหลวงถึงแม่น้ำโขง ตรวจคุณภาพแหล่งน้ำที่ใช้ทำประปาชุมชน ศึกษาระบบนิเวศของสายน้ำที่เป็นเส้นเลือดใหญ่ของชาวจังหวัดเลย ความยาวรวมลำน้ำสาขา 200 กิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ลุ่มน้ำ 400 ตารางกิโลเมตร มีโครงการอนุรักษ์พันธุ์ปลาเกิดขึ้นตลอดลำน้ำ เกิดพิพิธภัณฑ์ผีตาโขน และการท่องเที่ยวชุมชนห้วยกระโปะ อำเภอน้ำหนาว
สายที่ 5 โครงการกองทุนสวัสดิการชุมชนของกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ มีอัญชนา จ้อนเมือง อดีต พมจ. และ ดร.สุภาวดี สำราญ มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย เป็นที่ปรึกษาสนับสนุนสภาเด็ก “ทำดี ทำเลย”
มองไปข้างหน้า แก่นงานประชาสังคมเลยคือความเป็นพี่เป็นน้องเป็นเครือข่าย เป็นกลุ่มคนรักเมืองเลย การพบปะพูดคุยกันเป็นประจำในประเด็นร่วมด้านสุขภาพและอาหารปลอดภัย มีสมาคมประชาสังคมจังหวัดเลยเป็นพื้นที่กลาง ติดต่อประสานงาน แลกเปลี่ยนเรียนรู้ บูรณาการทรัพยากรจากแหล่งทุนโดยมียุทธศาสตร์ของจังหวัดเป็นตัวตั้ง สมัชชาสุขภาพจังหวัดเป็นอีเวนต์ สร้างคนสร้างเครือข่าย ขณะนี้มีผู้นำรุ่นใหม่ (gen z) ประมาณ 500 คน เป็นต้นกล้าที่จะมารับลูกการขับเคลื่อน.
………………………………………………
“Courage is the first of human qualities because it is the quality which guarantees the others.”
(Aristotle)
ความกล้าหาญคือคุณสมบัติแรกของมนุษย์ เพราะมันคือคุณสมบัติที่ค้ำประกันคุณสมบัติอื่นๆ ทั้งหมด.
……………………………………………….
