รายงานประชาชน ตอนที่ 1 “แก้ปัญหาที่ทำกินในชนบท ปี 2562”

โดย ส.ว.พลเดช ปิ่นประทีป

ปัญหาที่ดินในประเทศไทยแบ่งเป็น 4 ประเด็น ได้แก่ 1) ไม่สามารถเข้าถึงสิทธิที่ดิน 2) เข้าถึงสิทธิในการใช้ที่ดินได้ แต่ไม่มั่นคง 3) ข้อพิพาทระหว่างรัฐกับประชาชนเรื่องที่ดิน 4)มีหลายหน่วยงานของรัฐ จัดการที่ดินซ้ำซ้อน ขัดกันเองและใช้อำนาจโดยมิชอบ

รัฐบาลประกาศใช้ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ พ.ศ. 2557  แต่งตั้งคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธานกรรมการ ทำหน้าที่จัดสรรที่ดินให้แก่ผู้ยากไร้ที่ไม่มีที่ดินทำกินตามนโยบายของรัฐบาล เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว

สถานการณ์ปัญหา

คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (2559) ระบุว่าหลังจากมีคำสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติฉบับที่ 64/2257 และการดำเนินนโยบายตามแผนแม่บทป่าไม้ฯ การเข้าจับกุมและขับไล่ประชาชนออกจากพื้นที่ป่าเกิดขึ้นในแทบทุกภาคของประเทศคาดการณ์ว่ามีมากกว่า 100 ชุมชน ประชาชนหลายพันครัวเรือนที่ได้รับผลกระทบจากนโยบายนี้ ซึ่ง กสม. ได้รับร้องเรียนจำนวน 48 เรื่อง ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ที่เป็นกรณีพิพาทมาก่อนหน้านี้และอยู่ระหว่างการแก้ไขปัญหา

เวทีเสวนา (7 ธันวาคม 2562) จัดโดยสถาบันวิจัยสังคมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระบุว่าในรอบ 5 ปีที่ผ่านมา มีผู้ถูกดำเนินคดี 46,000 ราย จากนโยบายทวงคืนผืนป่า

คณะรัฐมนตรี (26 พฤศจิกายน 2561) รับทราบรายงานที่ระบุว่า มีประชาชนครอบครองพื้นที่เป้าหมายในเขตป่าอนุรักษ์ทั้งประเทศ 215 ป่า 3,973 หมู่บ้าน เนื้อที่ประมาณ 4.7 ล้านไร่

o  ในส่วนของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช มีพื้นที่ที่ประชาชนยื่นขอดำเนินการโฉนดชุมชนในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ จำนวน 74ชุมชนขณะเดียวกัน “กลุ่มขบวนการประชาชนเพื่อสังคมที่เป็นธรรม”(PMOVE) ได้ยื่นหนังสือให้รัฐบาลพิจารณาการแก้ไขปัญหาด้านที่ดินจำนวน 58 ชุมชน

o  ข้อมูลจากสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ระบุว่า ในปี 2558-2561มีประชาชนเข้าไปอยู่อาศัยและทำประโยชน์ในเขตสงวนหวงห้ามที่ดินของรัฐประเภทต่างๆ โดยไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ดังนี้ 

  • ป่าสงวนแห่งชาติ จำนวน 450,000 ราย เนื้อที่ 6.4 ล้านไร่ 
  • ป่าอนุรักษ์ อุทยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า และเขตห้ามล่าสัตว์ป่า จำนวน 185,916 ราย เนื้อที่ 2.24ล้านไร่
  • ที่ราชพัสดุ จำนวน 161,932 ราย เนื้อที่ 2.12 ล้านไร่
  • ที่สาธารณสมบัติ จำนวน 1.15 ล้านไร่ 

ประเมินผลสัมฤทธิ์การจัดการปัญหาของรัฐบาล

การประชุมคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (16 พฤษภาคม 2561) พิจารณาแก้ไขปัญหาตามข้อเรียกร้องของ“กลุ่มขบวนการประชาชนเพื่อสังคมที่เป็นธรรม”(PMOVE) สามารถดำเนินการได้ 32 ชุมชน โดยอนุญาตตามกฎหมายแล้ว 8 ชุมชน อยู่ระหว่างดำเนินการ 24 ชุมชน ยังไม่สามารถดำเนินการได้เนื่องจากอยู่ระหว่างการแก้ไขกฎหมาย การปรับปรุงหลักเกณฑ์และมติคณะรัฐมนตรีที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งส่วนที่ชุมชนไม่ประสงค์จะเข้าร่วมและหน่วยงานขอยกเลิกพื้นที่เป้าหมายรวม 26 ชุมชน

ในส่วนของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช ได้กำหนดให้พื้นที่ทั้ง 74 ชุมชนตามข้อร้องเรียนของประชาชน เป็นพื้นที่เป้าหมายในการแก้ไขปัญหา มีคำสั่งแต่งตั้งคณะทำงานฯเพื่อพิจารณาเรื่องนี้โดยตรง และกำหนดพื้นที่นำร่องดำเนินการใน16 หมู่บ้าน 

 รายงานการประเมินผลสัมฤทธิ์โครงการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชน ปี 2561 สศช.ระบุว่าหน่วยงานที่รับผิดชอบดูแลพื้นที่ ได้อนุญาตให้ประชาชนเข้าทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในพื้นที่แล้ว จำนวน 121 พื้นที่ ใน 52 จังหวัด เนื้อที่ 398,306ไร่ ประกอบด้วย 

  • พื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ จำนวน 81 พื้นที่ 48 จังหวัด เนื้อที่ 371,426 ไร่
  • ที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดิน จำนวน 20 พื้นที่ 7 จังหวัด เนื้อที่ 13,180 ไร่
  • พื้นที่ป่าชายเลน จำนวน 14 พื้นที่ 5 จังหวัด เนื้อที่ 11,109 ไร่
  • ที่ดินสาธารณประโยชน์ จำนวน 6 พื้นที่ 4 จังหวัด เนื้อที่ 2,590 ไร่

ปี 2562 คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) รายงานว่า 

  • มีการจัดที่ดินให้ชุมชนพื้นที่เป้าหมายแล้ว ตั้งแต่ปีงบประมาณ พ.ศ. 2558 – 2562  รวม 860 พื้นที่ ใน 70 จังหวัด จำนวน 1,402,381 ไร่ 
  • ออกหนังสืออนุญาตแล้วให้เข้าทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยแล้ว 210 พื้นที่ เนื้อที่รวม 665,199 ไร่
  • จัดให้ประชาชนเข้าใช้ประโยชน์ในที่ดินแล้ว 44,582 ราย 55,786 แปลง
  • ดำเนินการส่งเสริมและพัฒนาอาชีพแล้ว 132 พื้นที่.